การยื่นจดอนุสิทธิบัตรเริ่มจากเตรียมเอกสารและรายละเอียดสิ่งประดิษฐ์ ยื่นคำขอต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา แล้วผ่านการตรวจสอบเบื้องต้นด้านความใหม่และการประยุกต์ใช้ในทางอุตสาหกรรมเท่านั้น (ไม่มีการตรวจสอบเชิงลึกแบบสิทธิบัตรการประดิษฐ์) ก่อนได้รับจดทะเบียนและประกาศโฆษณา โดยรวมใช้เวลาประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี ค่าธรรมเนียมราชการอยู่ในหลักร้อยบาท แยกต่างหากจากค่าบริการตัวแทนสิทธิบัตรอย่างชัดเจน และเมื่อครบกำหนด 6 ปีสามารถยื่นขอต่ออายุได้อีก 2 ครั้ง ครั้งละ 2 ปี
ภาพรวมขั้นตอนการยื่นจดอนุสิทธิบัตร
การขอรับอนุสิทธิบัตรมีขั้นตอนหลักที่ต่างจากสิทธิบัตรการประดิษฐ์ตรงที่ไม่มีขั้นตอนตรวจสอบเชิงลึก (Substantive Examination) จึงใช้เวลาน้อยกว่ามาก โดยสรุปมีลำดับขั้นตอนดังนี้:
- เตรียมข้อมูลสิ่งประดิษฐ์และเอกสาร — สรุปรายละเอียดสิ่งประดิษฐ์และส่วนที่ปรับปรุงจากของเดิม
- ยื่นคำขอ ต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา พร้อมเอกสารประกอบ
- ตรวจสอบความถูกต้องของคำขอ (ตรวจสอบรูปแบบ) — ความครบถ้วนของเอกสารและแบบฟอร์ม
- ตรวจสอบเบื้องต้น ด้านความใหม่และการประยุกต์ใช้ในทางอุตสาหกรรมเท่านั้น
- ประกาศโฆษณาและจดทะเบียน เมื่อผ่านการตรวจสอบ
- ได้รับหนังสือสำคัญแสดงอนุสิทธิบัตร
เอกสารที่ต้องเตรียมก่อนยื่นคำขอ
เตรียมเอกสารให้ครบตั้งแต่ต้นช่วยลดความเสี่ยงที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาจะออกคำสั่งให้แก้ไขระหว่างตรวจสอบ ซึ่งจะทำให้กระบวนการล่าช้าออกไป:
- บัตรประชาชน หรือหนังสือรับรองบริษัท (กรณีนิติบุคคล)
- รายละเอียดสิ่งประดิษฐ์ อธิบายส่วนที่ปรับปรุงจากของเดิมให้ชัดเจน
- รูปเขียนหรือแบบร่างประกอบ (ถ้ามี)
- หนังสือมอบอำนาจ (กรณีให้ตัวแทนสิทธิบัตรดำเนินการแทน)
กรมทรัพย์สินทางปัญญาตรวจสอบอะไรบ้าง
การตรวจสอบอนุสิทธิบัตรมี 2 ระดับ: การตรวจสอบรูปแบบ (ความครบถ้วนของเอกสารและคำขอถูกต้องตามแบบฟอร์ม) และการตรวจสอบเบื้องต้นด้านความใหม่ (Novelty) และการประยุกต์ใช้ในทางอุตสาหกรรม (Industrial Applicability) เท่านั้น — ไม่มีการตรวจสอบขั้นการประดิษฐ์สูงขึ้น (Inventive Step) หรือการตรวจสอบเชิงลึกแบบสิทธิบัตรการประดิษฐ์ จึงใช้เวลาสั้นกว่ามาก อย่างไรก็ตาม เนื่องจากความใหม่ไม่ได้ผ่านการกลั่นกรองละเอียดในขั้นตอนนี้ อนุสิทธิบัตรที่จดทะเบียนแล้วจึงอาจถูกคู่กรณีร้องขอให้ตรวจสอบความใหม่ย้อนหลังได้หากเกิดข้อพิพาทในภายหลัง
ค่าธรรมเนียมราชการและค่าบริการตัวแทน แยกกันชัดเจน
ใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะได้รับอนุสิทธิบัตร
โดยประมาณใช้เวลาราว 6 เดือนถึง 1 ปีนับจากวันยื่นคำขอ เร็วกว่าสิทธิบัตรการประดิษฐ์มาก (ซึ่งมักใช้เวลาหลายปีเพราะมีการตรวจสอบเชิงลึก) ระยะเวลาจริงขึ้นอยู่กับความครบถ้วนของเอกสารตั้งแต่ยื่นครั้งแรก ความชัดเจนของรายละเอียดสิ่งประดิษฐ์ และปริมาณคำขอที่กรมทรัพย์สินทางปัญญากำลังพิจารณาอยู่ในช่วงนั้น
หลังจดทะเบียนแล้ว ต้องต่ออายุอย่างไร
อนุสิทธิบัตรคุ้มครอง 6 ปีนับจากวันยื่นคำขอ และต่ออายุได้อีก 2 ครั้ง ครั้งละ 2 ปี รวมคุ้มครองสูงสุดไม่เกิน 10 ปี ตามหมวด 3 ทวิแห่งพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522 (มาตรา 65 ทวิ ถึง 65 ทศ) ต้องยื่นคำขอต่ออายุต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายใน 90 วันก่อนวันครบกำหนดอายุคุ้มครองในแต่ละรอบ กฎหมายไม่ได้กำหนดช่วงผ่อนผันหลังครบกำหนดไว้เหมือนค่าธรรมเนียมรายปีของสิทธิบัตรการประดิษฐ์ จึงควรวางแผนล่วงหน้าและติดตามกำหนดเวลาอย่างใกล้ชิด ค่าธรรมเนียมต่ออายุแต่ละรอบยังไม่ได้ตรวจสอบสดในรอบนี้ ควรสอบถามอัตราปัจจุบันกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาหรือทีมงานก่อนถึงกำหนด
คำถามที่พบบ่อย
ยื่นคำขออนุสิทธิบัตรเองได้ไหม ไม่ต้องจ้างตัวแทน?
ได้ เจ้าของสิ่งประดิษฐ์สามารถยื่นคำขอด้วยตนเองต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญาโดยตรง แต่ผู้ประกอบการจำนวนมากเลือกใช้ตัวแทนสิทธิบัตรที่ขึ้นทะเบียน เพื่อช่วยร่างคำขอให้ครอบคลุมขอบเขตความคุ้มครองอย่างเหมาะสมและลดความเสี่ยงที่คำขอจะถูกปฏิเสธจากข้อผิดพลาดด้านเอกสาร
ถ้าเอกสารยื่นคำขอไม่ครบถ้วน จะเกิดอะไรขึ้น?
กรมทรัพย์สินทางปัญญาจะออกคำสั่งให้แก้ไขหรือชี้แจงภายในระยะเวลาที่กำหนด หากไม่ดำเนินการแก้ไขตามคำสั่ง คำขออาจถูกถือว่าทิ้งคำขอหรือถูกปฏิเสธ ควรเตรียมเอกสารให้ครบถ้วนตั้งแต่ต้นเพื่อลดความล่าช้า
ต่ออายุอนุสิทธิบัตรต้องยื่นคำขอเมื่อไหร่?
ต้องยื่นคำขอต่ออายุภายใน 90 วันก่อนวันครบกำหนดอายุคุ้มครองในแต่ละรอบ ต่ออายุได้สูงสุด 2 ครั้ง ครั้งละ 2 ปี รวมอายุคุ้มครองสูงสุดไม่เกิน 10 ปีนับจากวันยื่นคำขอ
