สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์คืออะไร ต่างจากสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้าอย่างไร

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์คุ้มครองอะไร

ตามพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522 สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์คุ้มครองรูปร่าง รูปทรง หรือลวดลายของผลิตภัณฑ์ที่มองเห็นได้จากภายนอก รวมถึงการจัดวางองค์ประกอบของสีบนพื้นผิวผลิตภัณฑ์ เหมาะกับสินค้าที่รูปลักษณ์ภายนอกเป็นจุดขายสำคัญ เช่น บรรจุภัณฑ์ เฟอร์นิเจอร์ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ หรือเครื่องสำอาง

รูปทรงที่เกิดจากความจำเป็นด้านการใช้งานล้วนๆ (functional shape) ไม่เข้าเกณฑ์นี้ — กรณีนั้นควรพิจารณาสิทธิบัตรการประดิษฐ์หรืออนุสิทธิบัตรแทน

คุ้มครองนานแค่ไหน

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์คุ้มครอง 10 ปี นับจากวันยื่นคำขอ และไม่สามารถต่ออายุได้ — ต่างจากเครื่องหมายการค้าที่ต่ออายุได้ไม่จำกัดจำนวนครั้ง เงื่อนไขสำคัญที่สุดคือแบบผลิตภัณฑ์ต้อง "มีความใหม่" (ดูคำว่า Novelty ในอภิธานศัพท์) ณ วันยื่นคำขอ หากเปิดเผยต่อสาธารณะก่อนยื่น เช่น เปิดตัวสินค้า โพสต์ภาพสินค้า หรือส่งตัวอย่างให้ลูกค้า อาจเสียสิทธิได้ — ควรยื่นคำขอก่อนเปิดตัวสินค้าเสมอ

ต่างจากสิทธิบัตรการประดิษฐ์และอนุสิทธิบัตรอย่างไร

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์คุ้มครอง "รูปลักษณ์ภายนอก" ส่วนสิทธิบัตรการประดิษฐ์และอนุสิทธิบัตรคุ้มครอง "กลไกหรือกรรมวิธีการทำงาน" ของสิ่งประดิษฐ์ สินค้าชิ้นเดียวกันอาจได้รับความคุ้มครองทั้งสองแบบพร้อมกันในคนละแง่มุม หากต้องการเจาะลึกความแตกต่างระหว่างสิทธิบัตรการประดิษฐ์กับอนุสิทธิบัตรโดยเฉพาะ อ่านเพิ่มเติมได้ที่ อนุสิทธิบัตรคืออะไร ต่างจากสิทธิบัตรอย่างไร เลือกแบบไหนดี

ต่างจากเครื่องหมายการค้าอย่างไร

สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์กับเครื่องหมายการค้าคุ้มครองคนละเรื่อง แม้บางครั้งจะเกี่ยวกับรูปทรงของสินค้าเหมือนกัน:

• สิทธิบัตรการออกแบบตรวจสอบ "ความใหม่" ของรูปลักษณ์ ณ วันยื่นคำขอ คุ้มครองคงที่ 10 ปี ต่ออายุไม่ได้
• เครื่องหมายการค้าตรวจสอบ "ลักษณะบ่งเฉพาะ" ที่ทำให้ผู้บริโภคแยกแยะแหล่งที่มาของสินค้าได้ คุ้มครอง 10 ปีและต่ออายุได้ไม่จำกัดจำนวนครั้งตราบใดที่ยังใช้เครื่องหมายนั้นอยู่

พูดง่ายๆ คือสิทธิบัตรการออกแบบตอบคำถาม "รูปลักษณ์นี้ใหม่หรือไม่" ส่วนเครื่องหมายการค้าตอบคำถาม "ผู้บริโภคจำสิ่งนี้ว่าเป็นของแบรนด์คุณได้หรือไม่" สินค้าบางชิ้นอาจเหมาะกับความคุ้มครองทั้งสองแบบพร้อมกัน ควรปรึกษาตัวแทนเพื่อประเมินเป็นรายกรณี

ขั้นตอนการยื่นคำขอเบื้องต้น

โดยรวม การยื่นคำขอสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ประกอบด้วยการยื่นคำขอต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา การตรวจสอบความถูกต้องของแบบฟอร์มและเอกสาร (formality) และการตรวจสอบเนื้อหา (substantive) ว่าแบบผลิตภัณฑ์ใหม่จริงและไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมหรือไม่ ก่อนออกสิทธิบัตร

เอกสารที่ต้องเตรียม

โดยทั่วไปต้องเตรียมภาพหรือแบบแสดงรูปลักษณ์ผลิตภัณฑ์จากหลายมุมมองให้เห็นรูปทรงครบถ้วน พร้อมเอกสารประจำตัวผู้ยื่นคำขอ และหนังสือมอบอำนาจหากยื่นผ่านตัวแทน รายละเอียดเอกสารที่ต้องเตรียมแตกต่างกันตามลักษณะของแบบผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้น แนะนำให้ปรึกษาตัวแทนสิทธิบัตรก่อนเตรียมเอกสารเพื่อความถูกต้อง

คำถามที่พบบ่อย