ค่าธรรมเนียมราชการจดเครื่องหมายการค้าคิดเป็นสองก้อนหลัก คือค่ายื่นคำขอและค่ารับจดทะเบียน โดยแต่ละก้อนมีกฎเดียวกัน คือคิดต่อรายการสินค้า/บริการหากมีไม่เกิน 5 รายการในจำพวกนั้น แต่ถ้าเกิน 5 รายการจะเปลี่ยนเป็นเหมาจ่ายอัตราเดียวต่อจำพวกทันที และหากยื่นหลายจำพวกพร้อมกัน ต้องคิดแยกทีละจำพวกก่อนแล้วจึงนำมารวมกัน บทความนี้สรุปตัวเลขและตัวอย่างคำนวณให้เห็นภาพ เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจเลือกจำนวนรายการและจำพวกก่อนยื่นจริง
ค่าธรรมเนียมราชการแยกเป็นกี่ก้อน
การจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าในไทยมีค่าธรรมเนียมราชการหลักอยู่ 2 ช่วง ตามขั้นตอน:
- ค่ายื่นคำขอ — จ่ายตอนยื่นคำขอจดทะเบียน: 1,000 บาทต่อรายการ (1-5 รายการ) หรือเหมาจ่าย 9,000 บาทต่อจำพวก (6 รายการขึ้นไป)
- ค่ารับจดทะเบียน — จ่ายหลังประกาศโฆษณาแล้วไม่มีผู้คัดค้าน และนายทะเบียนรับจดทะเบียน: 600 บาทต่อรายการ (1-5 รายการ) หรือเหมาจ่าย 5,400 บาทต่อจำพวก (6 รายการขึ้นไป)
ทั้งสองก้อนนี้เป็นค่าธรรมเนียมราชการตามอัตราที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาประกาศ แยกต่างหากจากค่าบริการวิชาชีพของ Patent To You โดยสิ้นเชิง ดูอัตราค่าบริการทั้งหมดได้ที่หน้าค่าบริการ
กฎสำคัญที่ต้องรู้ก่อนคำนวณ: 5 รายการ คือจุดเปลี่ยน
จำนวน "รายการสินค้า/บริการ" ในแต่ละจำพวกเป็นตัวกำหนดว่าจะคิดค่าธรรมเนียมแบบต่อรายการหรือแบบเหมาจ่าย:
- 1-5 รายการในจำพวกนั้น — คิดตามจำนวนรายการจริง คูณอัตราต่อรายการ
- 6 รายการขึ้นไปในจำพวกนั้น — ไม่คิดต่อรายการแล้ว แต่เปลี่ยนเป็นอัตราเหมาจ่ายคงที่ต่อจำพวก ไม่ว่าจะมี 6, 10 หรือ 30 รายการก็จ่ายเท่ากัน
จุดที่ต้องระมัดระวังคือ การเพิ่มรายการที่ 6 เพียงรายการเดียวทำให้ค่าธรรมเนียมทั้งก้อนกระโดดไปใช้อัตราเหมาจ่ายทันที ไม่ได้ค่อยๆ ไล่ขึ้นทีละรายการ ดูตัวอย่างตัวเลขจริงในหัวข้อถัดไป
ตัวอย่างคำนวณให้เห็นภาพ
ตัวอย่างที่ 1 — 1 จำพวก, 3 รายการสินค้า (เช่น จำพวก 25: เสื้อยืด กางเกง หมวก)
| รายการ | จำนวนเงิน (บาท) |
|---|---|
| ค่ายื่นคำขอ (3 รายการ × 1,000) | 3,000 |
| ค่ารับจดทะเบียน (3 รายการ × 600) | 1,800 |
| รวม | 4,800 |
ตัวอย่างที่ 2 — 1 จำพวกเดียวกัน แต่เพิ่มเป็น 6 รายการ (เพิ่มถุงเท้า เข็มขัด เสื้อแจ็คเก็ต เข้าไปจากตัวอย่างที่ 1)
| รายการ | จำนวนเงิน (บาท) |
|---|---|
| ค่ายื่นคำขอ (เหมาจ่าย 6 รายการขึ้นไป) | 9,000 |
| ค่ารับจดทะเบียน (เหมาจ่าย 6 รายการขึ้นไป) | 5,400 |
| รวม | 14,400 |
สังเกตว่าถ้ามี 5 รายการพอดี (ยังคิดต่อรายการ) จะจ่ายรวมเพียง 5,000+3,000 = 8,000 บาท แต่เพิ่มรายการที่ 6 เข้าไปอีกเพียง 1 รายการ ค่าธรรมเนียมรวมกระโดดเป็น 14,400 บาท คือเพิ่มขึ้น 6,400 บาท ทั้งที่เพิ่มสินค้าเพียงรายการเดียว นี่คือจุดที่ควรพิจารณาก่อนตัดสินใจว่าจำเป็นต้องมีรายการที่ 6 ขึ้นไปจริงหรือไม่
ตัวอย่างที่ 3 — ยื่นเครื่องหมายเดียวกัน 2 จำพวกพร้อมกัน จำพวกละ 3 รายการ (จำพวก 25 เสื้อผ้า: เสื้อยืด กางเกง หมวก และจำพวก 18 เครื่องหนัง: กระเป๋า เข็มขัดหนัง กระเป๋าสตางค์)
| รายการ | จำนวนเงิน (บาท) |
|---|---|
| ค่ายื่นคำขอ — จำพวก 25 (3×1,000) + จำพวก 18 (3×1,000) | 6,000 |
| ค่ารับจดทะเบียน — จำพวก 25 (3×600) + จำพวก 18 (3×600) | 3,600 |
| รวมทั้งคำขอ | 9,600 |
สังเกตว่ารวมทั้งคำขอมี 6 รายการ (3+3) ซึ่งถ้านำมารวมกันก่อนคิดอาจเข้าใจผิดว่าเกินเกณฑ์ 5 รายการแล้วต้องเหมาจ่าย แต่เพราะแต่ละจำพวกมีเพียง 3 รายการ ยังไม่เกิน 5 รายการ ทั้งสองจำพวกจึงยังคิดแบบต่อรายการตามปกติ ไม่ใช่เหมาจ่าย 9,000 บาทต่อจำพวก
ตัวเลขทั้งหมดในตัวอย่างข้างต้นคือค่าธรรมเนียมราชการเท่านั้น ยังไม่รวมค่าบริการวิชาชีพ และควรตรวจสอบอัตราล่าสุดกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาก่อนชำระเงินจริง เนื่องจากอัตราค่าธรรมเนียมอาจมีการปรับปรุงเป็นระยะ
ยื่นหลายจำพวกพร้อมกัน ต้องคิดแยกจำพวกก่อนเสมอ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือนำจำนวนรายการสินค้า/บริการจากทุกจำพวกมารวมกันก่อนแล้วตัดสินว่าเกินเกณฑ์ 5 รายการหรือไม่ ซึ่งไม่ถูกต้อง หลักที่ถูกต้องคือต้องพิจารณาจำนวนรายการของแต่ละจำพวกแยกจากกัน (แต่ละจำพวกมีเกณฑ์ 5 รายการเป็นของตัวเอง) แล้วจึงนำผลรวมค่าธรรมเนียมของแต่ละจำพวกมาบวกกันเป็นยอดรวมทั้งคำขอ เช่นในตัวอย่างที่ 3 ข้างต้น รวมทั้งคำขอมี 6 รายการ (จำพวก 25 จำนวน 3 รายการ และจำพวก 18 จำนวน 3 รายการ) แต่เพราะแต่ละจำพวกมีเพียง 3 รายการ ไม่เกิน 5 รายการ ทั้งสองจำพวกจึงยังคิดแบบต่อรายการ ไม่ใช่เหมาจ่าย 9,000 บาทต่อจำพวกจากการเข้าใจผิดว่ายอดรวม 6 รายการข้ามจำพวกทำให้เกินเกณฑ์ ยิ่งยื่นหลายจำพวก ค่าธรรมเนียมรวมก็ยิ่งสูงขึ้นตามจำนวนจำพวกและรายการของแต่ละจำพวกเอง
เลือก 1 รายการ กับหลายรายการในจำพวกเดียวกัน — คุ้มครองต่างกันอย่างไร
เมื่อจดทะเบียนแล้ว เจ้าของเครื่องหมายมีสิทธิแต่ผู้เดียวในการใช้เครื่องหมายนั้นกับสินค้า/บริการตามรายการที่จดทะเบียนไว้ ตามมาตรา 44 แห่งพระราชบัญญัติเครื่องหมายการค้า พ.ศ. 2534 (อยู่ภายใต้ข้อยกเว้นตามมาตรา 27 และมาตรา 68) ความคุ้มครองจึงผูกอยู่กับรายการสินค้า/บริการที่ระบุไว้จริงในคำขอ ไม่ใช่ทั้งจำพวก (อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่บทความเลือกจำพวกสินค้าและบริการอย่างไรในการจดเครื่องหมายการค้า) ดังนั้นการเลือกจำนวนรายการจึงเป็นการชั่งน้ำหนักระหว่างต้นทุนกับขอบเขตความคุ้มครอง:
- เลือก 1 รายการ — ต้นทุนต่ำสุด (ตัวอย่าง: ค่ายื่น 1,000 + ค่ารับจดทะเบียน 600 = 1,600 บาทต่อจำพวก) แต่คุ้มครองเฉพาะสินค้า/บริการรายการนั้นจริงๆ สินค้าใกล้เคียงที่ไม่ได้ระบุไว้อาจไม่ได้รับความคุ้มครอง
- เลือกหลายรายการในจำพวกเดียวกัน (เช่น 3-5 รายการ) — ต้นทุนเพิ่มขึ้นตามจำนวนรายการ แต่ครอบคลุมสินค้า/บริการที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจมากขึ้น ลดความเสี่ยงที่สินค้าที่ใช้งานจริงจะหลุดไปอยู่นอกขอบเขตคุ้มครอง
ข้อควรระวัง: มาตรา 63 แห่งพระราชบัญญัติเดียวกันเปิดช่องให้ผู้มีส่วนได้เสียหรือนายทะเบียนร้องขอต่อคณะกรรมการเครื่องหมายการค้าให้เพิกถอนการจดทะเบียนได้ใน 2 กรณี คือ (1) ขณะยื่นขอจดทะเบียน เจ้าของไม่มีเจตนาสุจริตที่จะใช้เครื่องหมายกับสินค้า/บริการนั้นจริง และในความเป็นจริงก็ไม่เคยมีการใช้โดยสุจริตเลย หรือ (2) ไม่มีการใช้โดยสุจริตกับสินค้า/บริการที่จดทะเบียนไว้ต่อเนื่องเป็นเวลา 3 ปีก่อนวันยื่นคำร้องขอเพิกถอน เว้นแต่เจ้าของจะพิสูจน์ได้ว่าการไม่ใช้นั้นเกิดจากพฤติการณ์พิเศษในทางการค้า มิใช่เจตนาที่จะไม่ใช้หรือสละเครื่องหมายนั้น มาตรานี้จึงไม่ได้กำหนดว่าต้องใช้งานทุกรายการอย่างต่อเนื่องตลอดเวลาโดยไม่มีข้อยกเว้น แต่เป็นความเสี่ยงที่ควรทราบก่อนเลือกรายการ ส่วนประเด็นว่าการเพิกถอนจะมีผลเฉพาะรายการที่ไม่ได้ใช้หรือทั้งทะเบียน ยังไม่มีแหล่งข้อมูลทางการที่ยืนยันได้ชัดเจนในขณะเผยแพร่บทความนี้ จึงควรให้ตัวแทนเครื่องหมายการค้าตรวจสอบแนวปฏิบัติปัจจุบันก่อนตัดสินใจ คำแนะนำเชิงปฏิบัติคือเลือกรายการสินค้า/บริการให้สอดคล้องกับธุรกิจที่ทำอยู่จริงหรือมีแผนใช้งานจริงในอนาคตอันใกล้ มากกว่าระบุไว้กว้างๆ เผื่ออนาคตโดยไม่มีแผนที่ชัดเจน
ค่าธรรมเนียมต่ออายุคิดแบบเดียวกันหรือไม่
ค่าธรรมเนียมต่ออายุใช้โครงสร้างเดียวกันกับค่ายื่นคำขอและค่ารับจดทะเบียน คือคิดต่อรายการหากมีไม่เกิน 5 รายการ หรือเหมาจ่ายต่อจำพวกหากเกิน 5 รายการ:
- 1-5 รายการ — 2,000 บาทต่อรายการ
- 6 รายการขึ้นไป — เหมาจ่าย 18,000 บาทต่อจำพวก
ตัวอย่าง: ต่ออายุจำพวกเดียว 3 รายการ = 3×2,000 = 6,000 บาท หากยื่นต่ออายุล่าช้าแต่ยังอยู่ภายในเกรซพีเรียด 6 เดือนหลังวันหมดอายุ ต้องเสียค่าธรรมเนียมเพิ่มอีก 20% ของค่าธรรมเนียมต่ออายุ เช่น 6,000×1.20 = 7,200 บาท รายละเอียดกำหนดเวลาและขั้นตอนทั้งหมด อ่านเพิ่มเติมได้ที่บทความต่ออายุเครื่องหมายการค้าในไทย ขั้นตอนและกำหนดเวลา
รายการตรวจสอบก่อนตัดสินใจ
- มีรายการสินค้า/บริการใกล้แตะ 5-6 รายการพอดี — ลองนับให้แน่ชัดก่อนยื่น เพราะรายการที่ 6 ทำให้ค่าธรรมเนียมทั้งก้อนเปลี่ยนไปใช้อัตราเหมาจ่ายทันที ควรตัดรายการที่ไม่จำเป็นจริงออกก่อน หรือถ้าจำเป็นต้องมีมากกว่า 5 รายการจริง การเพิ่มเป็น 6 รายการขึ้นไปก็ไม่ได้แพงขึ้นตามจำนวนรายการอีกต่อไป (จ่ายเท่ากันไม่ว่าจะ 6 หรือ 10 รายการ)
- ยื่นหลายจำพวก — คำนวณแยกทีละจำพวกก่อนเสมอ แล้วจึงบวกรวมเป็นยอดทั้งคำขอ อย่านำจำนวนรายการจากทุกจำพวกมารวมกันก่อนคิด
- ไม่แน่ใจว่าควรเลือกกี่รายการ — ชั่งน้ำหนักระหว่างต้นทุนกับขอบเขตความคุ้มครองตามการใช้งานจริงของธุรกิจ ไม่ใช่ใส่ไว้มากๆ เผื่ออนาคตโดยไม่มีแผนใช้งานจริง เพราะมีความเสี่ยงถูกร้องขอเพิกถอนทะเบียนตามมาตรา 63 หากไม่มีการใช้งานโดยสุจริตจริง
- ไม่แน่ใจเรื่องตัวเลขที่คำนวณได้ — ให้ตัวแทนเครื่องหมายการค้าช่วยตรวจสอบและยืนยันยอดก่อนยื่นจริง เนื่องจากอัตราค่าธรรมเนียมอาจมีการปรับปรุงเป็นระยะ
