ถูกละเมิดลิขสิทธิ์ ต้องทำอย่างไรในเบื้องต้น

เก็บหลักฐานให้ครบก่อนดำเนินการใด ๆ

ก่อนติดต่อผู้ถูกกล่าวหาหรือดำเนินการใด ๆ สิ่งสำคัญที่สุดคือการเก็บหลักฐานอย่างเป็นระบบ ทั้งสองฝั่งของข้อพิพาท:

• ไฟล์งานต้นฉบับพร้อมหลักฐานวันที่สร้างสรรค์ เช่น ไฟล์ต้นฉบับ ประวัติการแก้ไข อีเมลที่ส่งงาน หรือใบเสร็จที่เกี่ยวข้อง
• หนังสือรับรองการแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์กับกรมทรัพย์สินทางปัญญา หากเคยแจ้งไว้ (ไม่ใช่เงื่อนไขบังคับ แต่ช่วยยืนยันวันที่และรายละเอียดผลงานได้ง่ายขึ้น)
• ภาพหรือลิงก์ของงานที่สงสัยว่าละเมิด พร้อมวันที่พบเห็นและแหล่งที่มาที่ระบุได้ (ภาพหน้าจอที่แสดงวันที่ ที่อยู่เว็บไซต์ หรือชื่อบัญชีโซเชียลมีเดีย)
• ข้อมูลผู้กระทำละเมิดเท่าที่สามารถระบุได้ เช่น ชื่อร้าน เว็บไซต์ หรือบัญชีผู้จำหน่าย
• ตารางเปรียบเทียบงานทั้งสองชิ้นอย่างละเอียด เพื่อประเมินเบื้องต้นว่าส่วนใดที่เหมือนหรือคล้ายกันจนเข้าข่ายทำซ้ำหรือดัดแปลง

อะไรถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ตามกฎหมาย

ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 27-30 การทำซ้ำหรือดัดแปลง หรือเผยแพร่ต่อสาธารณชน ซึ่งงานอันมีลิขสิทธิ์โดยไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของ ถือเป็นการละเมิด — กฎหมายแยกหลักเกณฑ์ตามประเภทงาน เช่น งานวรรณกรรม ศิลปกรรม และดนตรีกรรม (มาตรา 27) โสตทัศนวัสดุและภาพยนตร์ (มาตรา 28) สิ่งบันทึกเสียง (มาตรา 29) และงานแพร่เสียงแพร่ภาพ (มาตรา 30)

นอกจากผู้ที่ทำซ้ำหรือดัดแปลงงานโดยตรงแล้ว มาตรา 70 ยังครอบคลุมถึงผู้ที่ขาย ให้เช่า เสนอขาย เผยแพร่ต่อสาธารณชน แจกจ่าย หรือนำเข้าสำเนางานที่ทำขึ้นโดยละเมิดลิขสิทธิ์ แม้จะไม่ใช่ผู้ทำซ้ำเองก็ตาม — ประเด็นนี้สำคัญสำหรับธุรกิจที่พบว่ามีผู้อื่นจำหน่ายสินค้าหรือบริการที่ใช้งานของตนโดยไม่ได้รับอนุญาต ไม่ใช่เฉพาะผู้ผลิตต้นทางเท่านั้นที่อาจต้องรับผิด

โทษของการละเมิดลิขสิทธิ์

บทกำหนดโทษหลักอยู่ในหมวด 8 ของพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537:

• มาตรา 69 (ทำซ้ำ ดัดแปลง หรือเผยแพร่ต่อสาธารณชน) — โทษปรับ 20,000-200,000 บาท หากทำเพื่อการค้า โทษจำคุก 6 เดือน-4 ปี หรือปรับ 100,000-800,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• มาตรา 70 (ขาย ให้เช่า เผยแพร่ แจกจ่าย หรือนำเข้าสำเนาที่ละเมิด) — โทษปรับ 10,000-100,000 บาท หากทำเพื่อการค้า โทษจำคุก 3 เดือน-2 ปี หรือปรับ 50,000-400,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

หมายเหตุ: อัตราโทษข้างต้นอ้างอิงจากตัวบทพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 (แก้ไขเพิ่มเติมโดยฉบับที่ 2-5) เป็นกรอบโทษตามกฎหมาย ไม่ใช่ค่าเสียหายที่ศาลจะสั่งจริงในแต่ละคดี ซึ่งขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและดุลพินิจของศาล ค่าเสียหายทางแพ่งเรียกร้องแยกต่างหากจากโทษทางอาญา และไม่มีสูตรคำนวณตายตัวที่ระบุไว้ในบทความทั่วไปเช่นนี้ได้ ควรปรึกษาทนายความเพื่อประเมินมูลค่าความเสียหายที่แท้จริงของกรณีของคุณ

จุดต่างสำคัญ: ลิขสิทธิ์เป็นความผิดที่ยอมความได้

ตามมาตรา 66 ความผิดฐานละเมิดลิขสิทธิ์เป็น"ความผิดอันยอมความได้" ซึ่งเป็นจุดที่ควรรู้ตั้งแต่ต้น เพราะหมายความว่าเจ้าของลิขสิทธิ์และผู้ถูกกล่าวหาสามารถเจรจาตกลงกันได้ทั้งก่อนแจ้งความและระหว่างกระบวนการดำเนินคดี การเจรจาไกล่เกลี่ยจึงเป็นทางเลือกที่ใช้ได้จริงตลอดเส้นทางของคดี ไม่ได้ปิดโอกาสไปเมื่อเข้าสู่กระบวนการทางอาญาแล้วเหมือนความผิดอาญาบางประเภท อย่างไรก็ตาม รายละเอียดขั้นตอนและระยะเวลาที่เกี่ยวข้องกับการร้องทุกข์และถอนคำร้องทุกข์เป็นเรื่องของกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาโดยเฉพาะ ควรปรึกษาทนายความเพื่อความถูกต้องในกรณีของคุณ

ทางเลือกเมื่อพบการละเมิด

เมื่อเก็บหลักฐานและประเมินเบื้องต้นแล้วว่าเข้าข่ายการละเมิดจริง เจ้าของลิขสิทธิ์มีทางเลือกหลายทาง ซึ่งไม่จำเป็นต้องเรียงตามลำดับตายตัวและเลือกใช้ร่วมกันได้ตามความเหมาะสมของแต่ละกรณี:

• เจรจาโดยตรงหรือส่งหนังสือเตือน (Cease-and-Desist) — ไม่ใช่ข้อบังคับตามกฎหมาย แต่เป็นแนวปฏิบัติที่นิยมทำก่อน เพราะบางกรณีผู้ถูกกล่าวหาอาจหยุดการกระทำทันทีเมื่อได้รับแจ้งอย่างเป็นทางการ ช่วยประหยัดเวลาและค่าใช้จ่ายเทียบกับการดำเนินคดี
• แจ้งความต่อพนักงานสอบสวน — เพื่อดำเนินคดีอาญาตามมาตรา 69-70 เนื่องจากเป็นความผิดยอมความได้ เจ้าของลิขสิทธิ์ยังมีบทบาทสำคัญตลอดกระบวนการ รวมถึงทางเลือกในการตกลงยอมความกับผู้ถูกกล่าวหาได้หากเห็นว่าเหมาะสม
• ฟ้องคดีแพ่ง — เพื่อเรียกค่าเสียหายและขอคำสั่งศาลให้ผู้ละเมิดหยุดการกระทำ คดีลิขสิทธิ์ทั้งอาญาและแพ่งอยู่ในอำนาจพิจารณาของศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นศาลเดียวกับที่พิจารณาคดีสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้า

ทำงานกับตัวแทนหรือทนายความคดีความ

การตอบสนองต่อการละเมิดลิขสิทธิ์มักต้องอาศัยทั้งความเข้าใจในลักษณะงานสร้างสรรค์ที่ถูกละเมิดและความเชี่ยวชาญด้านคดีความ ทีมงาน Patent To You ให้คำปรึกษาตั้งแต่ขั้นตอนการประเมินเบื้องต้นและการเตรียมหลักฐาน ไปจนถึงการประสานงานกับทนายความคดีความเพื่อดำเนินการต่อ อย่างไรก็ตาม ผลลัพธ์ของแต่ละคดีขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและหลักฐานเฉพาะของกรณีนั้น ไม่มีการรับประกันผลคดีล่วงหน้าไม่ว่ากรณีใด

คำถามที่พบบ่อย